Na de geslaagde voorstelling ‘The Goddess’, geïnspireerd op het leven van Rita Hayworth, heeft Celluloid Fever zich gestort op een film uit 1932, ‘Freaks’ van Todd Browning, waarin vrijwel uitsluitend mensen met (soms extreme) lichamelijke afwijkingen meespelen.  Deelnemen aan een reizende ‘Freak Show’ was voor deze mensen lange tijd een van de weinige manieren om in het eigen onderhoud te voorzien. En de ‘gewone’ mensen kwamen (en komen) maar al te graag kijken naar misvormde lichamen en andere menselijke rariteiten, wat voor Tod Browning ongetwijfeld een van de redenen was deze Film te maken. Celluloid Fever laat Todd Browning achteraf zijn visie geven op de film, ondersteund door een helderziende en een bebaarde vrouw. Uiteindelijk gaat de voorstelling om de vraag wie er nu eigenlijk freaks zijn. Ook nu nog zijn er freaks, en vergapen we ons er nog steeds aan. Zijn we dan niet zelf ook freaks?

‘Freaks’ is een is een boeiende voorstelling geworden waarbij veel te zien is. Zoals je kunt verwachten is er erg veel zorg besteed aan de geprojecteerde videobeelden. Samen met de swingende  livemuziek van de alternative rootsrock-band T-99 en het spel van Elisa Beuger, Rixt Leddy en Gerrit Dragt is ‘The Freak’ een voorstelling die geen bezoeker aan De Parade mag missen.

Gezien op 16 juli 2010 in Utrecht (De Parade)

Spelfoto: Mieke Kreunen

Zie ook cultuurpodiumonline.nl

In 2010 bestaat het 40 jaar, reden voor een bijzondere verjaardagsproduktie. Speciaal voor het Ricciotti Ensemble schreven Guus Janssen en Friso Haverkamp een straatopera met als titel ‘Pinocchio in Love’. De opera wil het verhaal van Pinokkio opnieuw vertellen, maar nu gezien van de ogen van de 125 jaar oude Pinokkio die terugkijkt op zijn leven. En die terugverlangt naar toen hij nog van hout was.

Ik was heel benieuwd daar het verhaal, en het leek me dat je daarmee een prima voorstelling moet kunnen maken. Maar jammer genoeg kan ik daar nu niet over schrijven, en wel om een heel banale reden: ik heb vrijwel niets van de voorstelling kunnen verstaan. De rumoerige omgeving van het paradeterrein heeft daar zeker toe bijgedragen, maar daar lag het zeker niet alleen aan. Door de opstelling van het orkest overheerste dit heel erg. Een andere belemmerende  factor was dat het libretto deels in het Engels en deels in het Nederlands is geschreven, wat het voor de toeschouwer extra moeilijk maakt, zonder dat dat een inhoudelijke bijdrage aan de voorstelling levert.  Maar is opera niet bij uitstek een muzikale theatervorm die een verhaal vertelt? En heb je nog wel een opera als je het verhaal niet kunt volgen?

Aan de voorstelling is andere opzichten heel veel zorg besteed. Visueel sloot het beeld van de voorstelling aan bij de traditie van de Commedia Dell’Arte, compleet met de karakteristieke  halve maskers  en de grote gebaren die daar bij horen. Het hilarische van deze oude italiaanse theatervorm kwam minder uit de verf, maar ook dat kan aan de verstaanbaarheid liggen.  De voorstelling heeft veel sterke visuele momenten die met eenvoudige middelen effectief gerealiseerd werden, waarbij de manier waarop de houten Pinokkio tot leven werd gewekt een belangrijke rol speelde. Wat ik erg goed vond was de manier waarop de orkestleden deel uitmaakten van de voorstelling, met een bijdrage die veel verder ging dan alleen het spelen van de bladmuziek.

Het enorme gevoel voor theater dat het orkest in deze voorstelling laat zien is een van de sterke kanten van het Ricciotti ensemble. Dit is orkest met goede muzikanten die muziek èn theater maken.  Het maakt veel goed, maar het gevoel dat dit orkest een beter verjaardagskado verdient blijft toch wel heel erg hangen.

In de eerste voorstelling van ‘Het Beloofde Feest’, ‘Eet Smakelijk’, speelt hij zijn eigen bar mitswa na, het feest waarbij de volwassenheid van een  joodse jongen wordt gevierd als deze voor de eerste keer zelfstandig uit de Torah voorleest.  Zijn hele familie is aanwezig. De tafel is rijk gedekt. Alleen dat de plaats van de gasten wordt ingenomen door het publiek, dat mee eet, drinkt, en zingt. Ik vind dit nog steeds een van de meest indrukwekkende voorstellingen die ik heb meegemaakt, vooral door de manier waarop Ilay ons, zijn gasten, actief inzet om te helpen zijn verhaal te vertellen. Hoe dichtbij kun je als publiek komen?

Bij de tweede voorstelling uit de reeks, ‘Janken en Schieten’, is de afstand wat groter, maar ook hier zit je als publiek in het verhaal.  Het zijn laatste dagen van de tweede wereldoorlog in een Joods getto in Lithouwen. Een kleine groep Joden zit in een geblindeerde bus te wachten tot ze kunnen ontsnappen, met de hulp van het Lithouwse verzet. We willen weg. We willen naar ons eigen land. We zitten in die bus waar Ilay den Boer ons het verhaal wil vertellen van zijn Oma, over haar vlucht naar het beloofde land. Buiten onweert het en de regen komt met bakken uit de hemel. Ilay’s vriendin Femke (gespeeld door actrice Jacobien Elffers) speelt zijn Oma. Ilay den Boer speelt Ilay, en geeft haar zorgvuldig instructies om het verhaal zo goed en zo mooi mogelijk te vertellen. En wij mogen meereizen.

Twee jonge mensen in een bus met twintig vreemden die een mooi verhaal vertellen. Met dramatiek, heldhaftigheid en hoop. We mogen allemaal meespelen in dit heldenverhaal. Ilay vertelt meeslepend en krachtig. Hij geeft ons instructies zodat we het zo goed mogelijk kunnen meebeleven. En Femke zet thee voor ons. Maar hoe mooi het verhaal ook begint, met zoveel hoop, het krijgt na verloop van tijd ook scheuren. Femke volgt in haar ‘rol’ van oma in eerste instantie Ilay’s instructies zorgvuldig en enthousiast op.  Maar haar twijfels worden steeds duidelijker. Zijn alle handelingen van Israel en zijn inwoners wel zo gerechtvaardigd als Ilay het in zijn verhaal doet voorkomen?  Het verhaal eindigt in een prachtige, intense dialoog tussen Ilay en Femke.

Jammer genoeg heb ik het laatste deel van de voorstelling niet zo kunnen  zien als die bedoeld was. De bus (uit 1967) stond echt in een noodweer en het was onmogelijk de laatste scene (die buiten plaatsvond) te spelen. Ilay den Boer vertelde ons hoe het had moeten aflopen.  Het koste hem moeite, ook al omdat hij de dag ervoor de voorstelling had moeten aflasten omdat het door de hitte in de bus niet uit te houden was.

‘Janken en Schieten’ is net als het eerste deel van het zesluik een bijzondere en indringende voorstelling. Hoewel deze voorstelling ook losstaand van de anderen uit de reeks erg de moeite waard is, zou ik iedereen die deze voorstelling nog wil zien, aanraden ook naar ‘Smakelijk eten’ (proberen) te gaan. Deze voorstelling wordt dit jaar nog een paar keer gespeeld (onder andere 13 en 14 november in het Joods Historisch Museum in Amsterdam). De volgende voorstelling uit de reeks, ‘Dit is mijn vader’, is in september nog te zien in het Vlaams/Nederlandse theaterfestival en in januari 2011 als onderdeel van de TIN serie ‘Blind Date’ in 18 Nederlandse theaters.

Gezien op 10 juli 2010 in Amsterdam (Over Het IJ)

Ik had al een paar maanden kranten bezorgd en besloten dat dat toch echt te hard werken en te vroeg opstaan was voor mijn tere pubergestel. Ik wilde een baantje dat goed betaalde en waarvoor je je niet moe hoefde maken. En toen zag ik een advertentie van de schouwburg in de buurt waarin gevraagd werd om suppoosten. Dat leek me wel wat. Hoe moe kun je worden van kaartjes scheuren? Al snel kreeg ik in de gaten dat er in die theaterzaal leuke dingen gebeurden. Bovendien kreeg ik twee vrijkaartjes voor iedere voorstelling waarbij ik niet zelf hoefde te werken. Wat kan ik verder zeggen? Ik was om.

Ik heb twee jaar kaartjes gescheurd en tientallen voorstellingen bezocht voordat ik mijn baantje moest opgeven omdat ik ging studeren. Maar ik heb in die tijd zelf ook een paar voorstellingen georganiseerd in de schouwburg, zij het vooral in de kleinere zalen. Ik sloot mijn middelbare school theater ‘carrière’ af door voor mijn cabaretgroep een voorstelling te organiseren in de grote zaal. Ik kreeg een flinke korting bij de zaalhuur, en alle denkbare medewerking van de schouwburg en haar medewerkers. We hebben er niet veel op verdiend, maar belangrijker was dat we voor de eerste keer op een echt toneel konden spelen, met echt licht, een echt doek, en zaallicht dat langzaam uitdoofde aan het begin van de voorstelling. Een herinnering die je bijblijft.

Toen ik ging studeren was ik vastbesloten Nederlands te gaan studeren met als kopstudie Theaterwetenschappen. Ik zou later leraar Nederlands worden op een school waar veel met theater gedaan werd. Tijdens mijn studie kwam ik echter zoveel andere boeiende dingen tegen dat plan naar de achtergrond verdween. Wel heb ik een flink deel van mijn studie zelf gefinancierd als parrtime theatertechnicus. Maar ik heb in die tijd verder alleen maar veel theater gezien. Ik heb mijn studie Nederlands wel afgemaakt, maar nu met als kopstudie fonetiek, onderzoek naar gesproken taal. Zoals zovelen kwam ik terecht in de automatisering en raakte uiteindelijk verzeild in de wondere wereld van de internet. Ik heb een eigen bedrijf gehad dat zich bezig hield met het bouwen van webdatabases, onder andere voor blibiotheken en musea. En uiteindelijk werd ik docent game development. En daarmee leek ik het theaterpad voorgoed te hebben verlaten, al ben ik wel steeds voorstellingen blijven bezoeken. Zij het  6 keer per jaar in plaats van 6 keer per maand.

Op een gegeven moment raakte ik uitgekeken op werken in het onderwijs en zocht een andere baan. En nu zou niet zomaar een baan worden, maar een baan die volledig bij mij paste. In juni 2008 kwam ik een advertentie tegen van Theater Instituut Nederland waarin gevraagd werd om een medewerker voor Nieuwe Media. En ik wist meteen dat dat mijn baan was en dat ik alles op alles zou zetten om die baan te krijgen. En dat is gelukt. En daarmee kwam ik toch weer bij mijn oude liefde terecht. Theater is voor mij weer dagelijkse kost geworden en ik geniet er met volle teugen van. Op mijn werk ben ik vooral met techniek en Internet bezig, maar ik begon het al vlug ook weer ouderwets leuk te vinden om voorstellingen te bezoeken, waarover ik dan op mijn weblog stukjes schreef. Naar aanleiding van die stukjes kreeg ik de vraag of ik niet ook voor cultuurpodiumonline.nl over mijn theaterbezoek wilde schrijven. Uiteraard had ik daar wel oren naar.

Mijn voorkeur gaat uit naar kleinschalig theater dat grenzen opzoekt. Ook locatietheater spreekt me erg aan. Maar uiteindelijk gaat het me maar om een ding: het moet me wat doen. Ik probeer in mijn stukjes dan ook niet te schrijven over wat een voorstelling inhoudt, maar vooral over de manier waarop die mij raakt. Bij mij vind je dan ook geen doorwrochte analyses. Die lees ik zelf ook niet. Ik probeer mijn webteksten ook binnen de 500 woorden te houden, zodat ze binnen 2 minuten te lezen zijn. En nu ik jullie toch spreek, wil ik jullie vooral oproepen om niet blind te geloven wat anderen over theater schrijven: ga zelf kijken, onderga een voorstelling en ontdek wat een voorstelling met jou doet!

We zien een productielijn in een chocoladefabriek waarin potjes gevuld worden met choladepasta. Aan de band staan vier vrouwen, die allen hun eigen taak hebben. Dit is orde en regelmaat. Zolang iederen zijn werk goed doet, blijft de band lopen. Er is geen ruimte voor een afwijkende visie en geen ruimte voor afwijkend handelen. Er is al helemaal geen ruimte voor voelen en denken. Wie uit de pas loopt komt op de zwarte lijst. De lopende band bepaalt het ritme van het werk en leven. Twee van de vrouwen lijken al hun hele leven in ‘de fabriek’ gewerkt te hebben. Zij kennen de regels en schikken zich ernaar. En ze verlangen hetzelfde van hun collega’s. De twee andere vrouwen aan de band zijn nieuw. Zij hebben als prostituees altijd een heel ander leven geleid. Maar alle vier vinden dat ze hun leven prima voor elkaar hebben. Zo laten ze het in ieder geval voorkomen.

In eerste instantie lijkt het op een dubbelspel bij Tennis. De twee partijen lijken lijnrecht tegenover elkaar te staan, met voor iedereen herkenbare tegenstellingen. Hier gaat het om moraal, keuzes, levenshouding, rechten en plichten. Maar al snel blijken er meer banden van tegenstellingen en overeenkomsten te bestaan tussen de vier vrouwen. En aandacht verschuift van formele tegenstellingen naar essentiële menselijke behoeften en zwakheden. Naarmate de personages zichzelf meer laten kennen worden ze kwetsbaarder. Maar alle vier hebben ze muren om zich heen gebouwd, waar anderen niet of nauwelijks doorheen kunnen breken. En ze wapenen zichzelf met woorden, die in een hoog tempo worden afgevuurd.

Embrace is een mooie maar ook heftige voorstelling over wat mensen zwak en  sterk maakt.   Een voorstelling die je raakt. De voorstelling is opgenomen in de Blind Date serie van het Theater Instituut Nederland (TIN) en zal in de februari 2011 weer in de theaters te zien zijn.

Gezien op 3 juli 2010 in Amsterdam (Over Het IJ Festival)

Met een breed en boeiend programma komt het festival zeker tegemoet aan de verwachtingen. Toch zijn er donkere wolken. Eerder op de avond sprak Lode van Piggelen, directeur van het festival, zijn bezorgdheid uit over de ontwikkelingen in Nederland. Waar Nederland de naam had een tolerant en vooruitstrevend land te zijn, is in de buitenlandse pers nu al te lezen dat Nederland steeds vaker gezien wordt als een gesloten land van vreemdelingenangst en kortzichtigheid. Een land waarin voor kunst en cultuur geen plaats meer lijkt te zijn. Verder op de avond voerden plezier aan het mooie weer en de aangeboden voorstellingen toch de boventoon.

Zoals het zich laat aanzien wordt de 18e editie van “Over het IJ” een zomers Festival een met veel locatietheater, kunst en muziek. Het IJ-veer brengt de bezoekers van de drukte van stad naar het feestelijke voormalige NDSM terrein en naar Overhoeks, het nieuwe cultuurcentrum van de stad rond de voormalige Shell toren. Deze toren wordt ook voor twee voorstellingen als locatie wordt gebruikt. De vele industriële monumenten op beide terreinen leveren een unieke bijdrage aan de sfeer van dit festival. Niet alleen als locatie, maar ook als decor.

De officiële opening vond plaats op het gelijkvloerse parkeerdek van diezelfde parkeergarage. Voorafgaand trok traditiegetrouw een  Parade-processie onder aanvoering van meesterkok Amaro met ezels en muziek door het Riccioti Ensemble door de straten van Rotterdam.  De ceremonie op het parkeerdek  begon met een concert van het Riccioti Ensemble, Nederlands enige straatsymfonieorkest. Kees Moeliker, conservator van het Natuurhistorisch Museum sloot de formaliteiten af met een eerbetoon aan de mus, hèt symbool van De Parade. De mus is immers een cultuurdier dat mensen opzoekt en onuitroeibaar is. Net als de mensen van De Parade.

De uiteindelijke  openingshandeling was de onthulling van een mus-tatoeage op de schouder van de artistiek directeur van De Parade, Terts Brinkhof. Het filmpje hieronder geeft een impressie.

Zie ook www.cultuurpodiumonline.nl

Het stuk bestaat uit een aantal losse scenes die voor een deel laten zien wie Vivian Bearing is, en voor een deel het verloop van haar ziekte vertellen. De scenes worden getoond vanuit haar perspectief. Daarbij laat ze zien dat ze scherp observeert, waarbij ze haar observaties met veel humor van commentaar voorziet. Ze begrijpt haar artsen heel goed. Zij is immers ook wetenschapper met als grootste passies waarnemen, begrijpen en verklaren. Ze doorziet de medische rituelen, kan ook daar de humor in zien en speelt het spel ook gewoon mee. Op de plichtmatige vraag ‘hoe voelt u zich nu’ antwoordt ze steevast met een ironisch ‘prima’.  Naarmate het stuk vordert wordt duidelijker hoezeer haar observatie en analyse niet meer is dan een dekmantel voor haar eigen onzekerheid, angst en pijn. Net als de rijke woordenstroom van haar favoriete dichter John Donne vooral zijn eigen verlangen naar zekerheden verbergt.

“Als de dood” draagt geen oplossingen aan en geeft ook geen verlichting of troost. De grote verdienste van dit toneelstuk is dat het kanker en dood een beetje meer bespreekbaar maakt.  We zien een opmerkelijk personage dat ons deelgenoot maakt van haar einde.  Renee Soutendijk geeft Vivian Bearing op zeer overtuigende wijze gestalte. Het is ook de enige rol die enige diepgang heeft en draagt daarme ook  het stuk. Daarbij wordt ze de ondersteund door klein aantal stereotypen (artsen, verpleegkundigen, studenten) die voor een deel in dubbelrollen door de rest van de cast worden gespeeld.  Het is een formule die hier goed werkt omdat het immers haar einde is dat we mogen meemaken. Wat wel jammer is dat ook de hoofdpersoon niet meer van zichzelf laat zien dan de bevlogen hoogleraar en de patient. Het zou het stuk nog sterker gemaakt hebben.

Speellijst

Leestip:  John Donne – Holy Sonnet IX

Het verhaal dat Claire aan het schrijven is, haar leven en de voorstelling waarnaar we kijken lijken volledig met elkaar verweven. Als de voorstelling begint komen de acteurs op in hun ‘eigen’ kleren om vervolgens in een lange reeks verkleedpartijen te veranderen in de personages die het verhaal op ieder moment vraagt. De tekst alleen al laat op een schitterende manier de strijd van het verhaal zien, en het onvormogen tot echt communiceren. Decor, enscenering, het levendige spel en de muzikale omlijsting versterken de tekst op een weergaloze manier.  Dit is een voorstelling die je niet los laat. Als je na twee uur het theater verlaat is verhaal nog steeds in je hoofd aan het nagisten.  De acteurs dragen weer de kleren die ze aan het begin aanhadden. Maar verder is alles anders geworden. Een aanrader voor iedereen die van theater houdt dat wat met je doet, ook al begrijp je niet meteen wat…

Speellijst