Ik had al een paar maanden kranten bezorgd en besloten dat dat toch echt te hard werken en te vroeg opstaan was voor mijn tere pubergestel. Ik wilde een baantje dat goed betaalde en waarvoor je je niet moe hoefde maken. En toen zag ik een advertentie van de schouwburg in de buurt waarin gevraagd werd om suppoosten. Dat leek me wel wat. Hoe moe kun je worden van kaartjes scheuren? Al snel kreeg ik in de gaten dat er in die theaterzaal leuke dingen gebeurden. Bovendien kreeg ik twee vrijkaartjes voor iedere voorstelling waarbij ik niet zelf hoefde te werken. Wat kan ik verder zeggen? Ik was om.

Ik heb twee jaar kaartjes gescheurd en tientallen voorstellingen bezocht voordat ik mijn baantje moest opgeven omdat ik ging studeren. Maar ik heb in die tijd zelf ook een paar voorstellingen georganiseerd in de schouwburg, zij het vooral in de kleinere zalen. Ik sloot mijn middelbare school theater ‘carrière’ af door voor mijn cabaretgroep een voorstelling te organiseren in de grote zaal. Ik kreeg een flinke korting bij de zaalhuur, en alle denkbare medewerking van de schouwburg en haar medewerkers. We hebben er niet veel op verdiend, maar belangrijker was dat we voor de eerste keer op een echt toneel konden spelen, met echt licht, een echt doek, en zaallicht dat langzaam uitdoofde aan het begin van de voorstelling. Een herinnering die je bijblijft.

Toen ik ging studeren was ik vastbesloten Nederlands te gaan studeren met als kopstudie Theaterwetenschappen. Ik zou later leraar Nederlands worden op een school waar veel met theater gedaan werd. Tijdens mijn studie kwam ik echter zoveel andere boeiende dingen tegen dat plan naar de achtergrond verdween. Wel heb ik een flink deel van mijn studie zelf gefinancierd als parrtime theatertechnicus. Maar ik heb in die tijd verder alleen maar veel theater gezien. Ik heb mijn studie Nederlands wel afgemaakt, maar nu met als kopstudie fonetiek, onderzoek naar gesproken taal. Zoals zovelen kwam ik terecht in de automatisering en raakte uiteindelijk verzeild in de wondere wereld van de internet. Ik heb een eigen bedrijf gehad dat zich bezig hield met het bouwen van webdatabases, onder andere voor blibiotheken en musea. En uiteindelijk werd ik docent game development. En daarmee leek ik het theaterpad voorgoed te hebben verlaten, al ben ik wel steeds voorstellingen blijven bezoeken. Zij het  6 keer per jaar in plaats van 6 keer per maand.

Op een gegeven moment raakte ik uitgekeken op werken in het onderwijs en zocht een andere baan. En nu zou niet zomaar een baan worden, maar een baan die volledig bij mij paste. In juni 2008 kwam ik een advertentie tegen van Theater Instituut Nederland waarin gevraagd werd om een medewerker voor Nieuwe Media. En ik wist meteen dat dat mijn baan was en dat ik alles op alles zou zetten om die baan te krijgen. En dat is gelukt. En daarmee kwam ik toch weer bij mijn oude liefde terecht. Theater is voor mij weer dagelijkse kost geworden en ik geniet er met volle teugen van. Op mijn werk ben ik vooral met techniek en Internet bezig, maar ik begon het al vlug ook weer ouderwets leuk te vinden om voorstellingen te bezoeken, waarover ik dan op mijn weblog stukjes schreef. Naar aanleiding van die stukjes kreeg ik de vraag of ik niet ook voor cultuurpodiumonline.nl over mijn theaterbezoek wilde schrijven. Uiteraard had ik daar wel oren naar.

Mijn voorkeur gaat uit naar kleinschalig theater dat grenzen opzoekt. Ook locatietheater spreekt me erg aan. Maar uiteindelijk gaat het me maar om een ding: het moet me wat doen. Ik probeer in mijn stukjes dan ook niet te schrijven over wat een voorstelling inhoudt, maar vooral over de manier waarop die mij raakt. Bij mij vind je dan ook geen doorwrochte analyses. Die lees ik zelf ook niet. Ik probeer mijn webteksten ook binnen de 500 woorden te houden, zodat ze binnen 2 minuten te lezen zijn. En nu ik jullie toch spreek, wil ik jullie vooral oproepen om niet blind te geloven wat anderen over theater schrijven: ga zelf kijken, onderga een voorstelling en ontdek wat een voorstelling met jou doet!

Een van de twee voorstellingen in het gebouw is ‘Eerst de bonus, dan de moraal’, het tweede deel van een drieluik van ‘Klein Land‘ over de mens en zijn drijfveren in het kader van de kredietcrisis. Of liever gezegd een spel met het beeld van bankiers dat wij inmiddels van bankiers en hun wereldje hebben gekregen. Bankiers die vinden dat ze de maatschappij een dienst verlenen, en dat de oorzaak van alle problemen ligt bij hun klanten. Bij ons dus. In een aantal vermakelijke losse scenes verkent Klein Land een aantal stereotypen binnen de bankwereld. De vroegere entree van het gebouw is een ideaal decor. De ingang van het gebouw moet vroeger ook iets theatraals gehad hebben: een licht hellende glazen buis met een aantal glazen schuifdeuren. Dit is de plaats waar iedereen binnen komt, van receptionist tot CEO. Een ontmoetingsplaats, maar ook een plaats waar de verhoudingen duidelijk gemaakt worden. De bankiers komen er maar karig van af in het stuk. Precies wat we willen horen. We willen niet horen dat het onze eigen schuld is. Maar ook dat krijgen we van Klein Land te horen. En we lachen ongemakkelijk en schaapachtig mee.



Van een afstand lijkt het op een van de vele bedrijfsgebouwen in Amsterdam noord.  En als je er voor het eerst naar toe gaat denk je tot de laatste meters dat je verkeerd loopt. Het belangrijkste musicaltheater van Nederland is gevestigd op een industrieterrein dat helemaal niets cultureels uitstraalt.  Tot in de theaterzaal met niet meer dan 150 stoelen blijf je het gevoel houden dat je verkeerd zit. Dit KAN toch niet het theater zijn waarin zoveel spraakmakende muziektheatervoorstellingen zijn gemaakt? Maar dat is het wel.

M-Lab werd in 2007 opgericht door Koen van Dijk als een laboriatorium voor muziektheater.  Het is een podium voor bekende, maar ook voor beginnende schrijvers, componisten, artiesten en groepen op het gebied van muziektheater in de breedste zin van het woord.  Veel van de producties vallen onder de noemer ‘Musical’, maar bij M-Lab vind je niet de grote formule-producties die je in de grote theaters tegenkomt. Hier vind je de juweeltjes die de grote producenten laten liggen. Met zes of meer producties per jaar is M-Lab enorm productief, maar als je een voorstelling wilt zien, moet je er snel bij zijn, want er zijn nauwelijks voorstellingen die niet in een recordtempo uitverkocht raken. Het beperkte aantal zitplaatsen heeft zich tot een uniek voordeel voor dit theater ontpopt: nergens kun je zo dicht bij muziektheater komen.

Als je het over de ‘juweeltjes’ in het Musicalgenre hebt, kom je al vlug bij Stephen Sondheim terecht. Sondheim maakt in meer dan een opzicht bijzondere Musicals. Om te beginnen schrijft hij zowel de  (lied-)teksten als de muziek, met een enorm sterke verwevenheid van tekst en muziek. Ondanks dat hij stevig geworteld is in de  Amerikaanse musical, is zijn muziek nooit voorspelbaar. Je vindt dan ook zelden echte meezingers in zijn repertoire.  Zijn belangrijkste kwaliteit vind ik persoonlijk dat in zijn werk het verhaal doorloopt in de muziek, waardoor iets krijgt dat je in zijn totaliteit meeneemt en meesleept. Vergeleken met de meer traditionele musicals, waarin het verhaal keer op keer wordt onderbroken door liedjes, is Sondheims werk een enorme verrijking. Het is dan ook niet zo vreemd dat M-Lab zich op Sondheim heeft gestort. De afgelopen jaren is er veel Sondheim gespeeld en dat gaat ook het volgende seizoen door.

De voorstelling die ik er op 20 juni 2010 gezien heb is ‘Sunday in the Park with George’. Een musical geinspireerd door een schilderij van de vroege impressionist Georges Seurat:  ”Een zondagmiddag op het eiland van  La Grande Jatte“.  De musical laat de perfectionistische, bezeten schilder maar ook mensen op het doek tot leven komen, waardoor het doek iets levends wordt, wat het door de tijden heen ook niet meer kwijtraakt. Sondheim herkende ongetwijfeld veel van zichzelf in Seurat. Ook voor Sondheim is alleen perfect goed genoeg. Het is een moeilijke en in veel opzichten veeleisende voorstelling. Daarbij is het schilderij dat altijd in een of andere vorm in toneelbeeld aanwezig is, misschien wel de belangrijkste complicerende factor.  Sondheim in geen andere musical beeld, muziek en tekst zo dicht bij elkaar gebracht.  M-Lab is de uitdaging aangegaan met een verbluffend resultaat. Ook voor M-Lab was in deze productie alleen perfect goed genoeg, wat er bijvoorbeeld toe leidde dat de stoffen voor de custuums speciaal voor deze voorstelling zijn ontworpen en gemaakt.

Over Sondheim moet je eigenlijk niet schrijven. Je moet zijn werk gewoon ondergaan.  Sunday in the Park with George is nog tot 4 juli te zien bij M-Lab in Amsterdam Noord. Alle voorstellingen zijn uitverkocht, maar je kunt je nog op de wachtlijst laten plaatsen. Het is de moeite waard.

In 2032 ziet de ouderenzorg er totaal anders uit dan nu. Vanuit het inzicht dat het herinneringen zijn die verdriet en ongemak veroorzaken worden dan bij ouderen die zorg nodig hebben alle herinneringen gewist. Verder wordt efficiency tot in het extreme doorgevoerd.  Zorg is onvermijdelijk, maar dan wel graag goedkoop en effectief. Een oud Surinaams echtpaar meldt zich bij Silo8, een verzorgingspaviljoen dat – heel efficient – bestaat uit gestapelde zeecontainers. Nadat ze hun rekeningnummer hebben opgegeven gaan ze de molen in. Eerst volgzaam en met een positieve instelling.  Als de vrouw overlijdt en de harteloosheid van het verzorgingssysteem duidelijk wordt verandert de houding van alle bewoners van Silo8. Het verzet is onvermijdelijk. De bewoners van Silo8 willen hun herinneringen terug!

Vanuit dit wat ongemakkelijke gegeven heeft Vis-a-vis een schitterende locatietheatervoorstelling gemaakt, die gespeeld wordt  bij Almere Strand. Het concept van de voorstelling  is gebaseerd op het gelijknamige stuk van het Zwitserse gezelschap Karl’s kuhne Gassenschau. In Zwitserland trok die voorstelling sinds 2006 al ruim 400.000  bezoekers.  Maar Vis-a-vis heeft de Zwitserse voorstelling niet gewoon gekopieëerd. Vanuit het Zwitserse concept is een totaal nieuwe voorstelling gemaakt met nieuwe muziek van Erik Hofland, nieuwe verhaallijnen en zelfs een gedeeltelijk andere afloop. Vis-a-vis heeft de voorstelling ook verplaatst naar Nederland, en zelfs voor een deel naar de plaats waar de voorstelling wordt opgevoerd.  Het resultaat is een ijzersterke productie die helemaal op zijn plaats is in Nederland en in Almere in het bijzonder.

Silo8 is een voorstelling met een groot decor dat helemaal gebruikt wordt.  Het is een spektakel vol muziek en vol verrassingen die overal vandaan komen, uit het water, uit de lucht, uit de grond. De meest onverwachte dingen bewegen of veranderen in een vlammenzee. De voorstelling heeft een wat langzame start, maar als ze eenmaal op gang is gekomen wordt het publiek meegesleept van de ene verassing naar de andere.

Toch gaat deze voorstelling verder dan een verzameling effecten. Hoe eenvoudig het verhaal ook is, het wordt zorgvuldig opgebouwd zodat de personages en hun relaties toch iets meer diepgang krijgen. Dat maakt deze voorstelling tot meer dan alleen een spektakel. Ook de vele visuele effecten zijn stevig verankerd in het verhaal.  Tenslotte maken zeker ook de bijdragen van  de Almeerse brassband The Originals en leden van de eveneens Almeerse toneelvereniging Sabi Diri en zanggroep Sinafir deze voorstelling bijzonder.

De voorstelling heeft op het moment een zomerpauze, maar is vanaf 11 augustus tot en met 19 september weer te zien bij Almere Strand.

Gezien op 27 augustus 2010 (Almere)

Toch krijg ik met name op de vier letters ‘nerd’ regelmatig de kritiek dat  het te negatief zou klinken. Een nerd is immers een contactgestoorde computerfreak die niets met mensen te maken wil hebben. Hoewel ik mezelf daar absoluut niet in herken had ik op een gegeven moment onder druk van alle negatieve opmerkingen toch besloten dat ik het woord maar niet meer moest gebruiken. Tot een paar dagen geleden, toen ik mezelf bij de pitch workshop van een  ’Doe Het Niet Zelf‘ dag  in een jolige bui weer als cultuurnerd voorstelde. En ook toen was er iemand die vond dat ‘nerd’ te negatief klonk voor wat ik deed. Hoewel niet iedereen dat vond, zette het me wel weer aan denken. En ik kwam tot het inzicht dat ik mezelf best een nerd mag noemen, omdat ik dat ben, met mijn fascinatie voor techniek, stekkers, antennes en batterijen. Maar techniek is voor mij niet het onderwerp, maar het gereedschap. Waar het mij om gaat zijn mensen en wat mensen maken en denken.  Het woord ‘cultuur’ staat vooraan in het woord dat ik voor mezelf bedacht heb. Maar het is de ‘nerd’ in mij die dingen mogelijk maakt.

Bij mijn uiteindelijke pitch kwam ik nogal militant op en zei dat ik mezelf toch cultuurnerd bleef noemen, met in het kort de toelichting hierboven. Het werd een heel korte pitch, maar ook een hele duidelijke. Ik had niet get gevoel dat ik een perfecte pitch had gebracht, maar ik had mezelf wel geplaatst en had daar ook een goed gevoel over. Groot was mijn verrassing toen ik na afloop van die workshop een beker in handen gedrukt kreeg als winnaar van de pitchwedstrijd van die dag.   En toen wist ik het helemaal zeker: ik ben een cultuurnerd. En  ik ben er trots op, ook!

Van de bijna 80 voorstellingen die dit jaar op De Parade geprogrammeerd zijn heb ik er nog geen tien gezien. Daarom was ik eigenlijk van plan om niet op specifieke voorstellingen in te gaan. Zou niet eerlijk zijn, toch? Voor één voorstelling wil ik toch een uitzondering maken: Lastig van Theater Hofplein.Deze voorstelling is gemaakt door tweedejaars studenten  van De Acteerschool Rotterdam onder leiding van regisseur Michiel Varga. Het is een verfrissende stuk theater geworden over moeilijke onderwerpen als zonde, schuld en boete, met veel enthousiasme en humor gebracht door een groep jonge theatermakers. De voorstelling is alleen nog vandaag en morgen (19 en 20 juni) te zien op De Parade, dus zorg dat je erbij bent! De foto komt niet uit de voorstelling maar laat zien hoe de groep mensen probeert te bewegen om hun voorstelling te bezoeken. Want dat moet natuurlijk ook op De Parade…

De dag voor de officiele opening werd De Parade al flink bezocht, terwijl overal nog de laatste puntjes op de i gezet werden.  De stemming zat er wel al meteen goed in en er was veel leuks te zien. Zoals bijvoorbeeld Hofplein Rotterdam met ‘Lastig’, de Peergroup met ‘Icarus’ en Carver Special edition met ‘Schoftendiner’.  De opsomming is allesbehalve compleet, want op een avond kun je maar een beperkt aantal voorstellingen zien. Hieronder vind je een Youtube filmpje met een eerste impressie.

De muziek bij het filmpje is van Chriss Onac

De voorstellingen in het Muziekgebouw bestond uit twee delen: eerst een korte kyogen (klucht)  en na de pauze pas de echte Noh. Zoals gebruikelijk bij buitenlandse voorstellingen was er ook boventiteling, die jammer genoeg geen woordelijke vertaling gaf, maar meer samenvattingen van de scenes. Dat maakt het volgen van zo’n voorstellen toch extra moeilijk.

Bij de Kyogen Boushibari, een klassieke Japanse komedie waren de drie acteurs niet gemaskerd en er was ook geen muzikale begeleiding. Hoewel de tekst voor de meeste mensen niet te verstaan was, waren de komische situaties wel herkenbaar. Het eenvoudige verhaal over een meester met twee slimme knechten was dan ook goed te volgen. Wat opvalt is het ontbreken van snelle dialogen zoals in onze kluchten. Het lijkt meer op een aaneenschakeling van monologen, met voor een klucht enorme lappen tekst. De tekst lijkt meer gereciteerd dan gesproken, met herkenbare herhalingen van ritme en zinsmelodie. Het spel maakt met zijn beperkte set houdingen en gebaren de indruk van poppenspel. Toch maakte de Kyogen in veel opzichten een veel lossere indruk dan de Noh die we later zouden zien.

De Noh Yume no Ukihashi vertelde het verhaal van een priester die zijn gelofte gebroken had en daarvoor zwaar moest boeten. Aan het einde van het stuk vindt hij verlossing. Een heel ander verhaal dan dat van de Kyogen dat zich ook in heel andere kringen afspeelt. Ook hier maar drie acteurs.  De kostuums zijn groot,  zichtbaar zwaar en ware kunstwerken. Om ervoor te zorgen dat de kostuums geen ongewenste plooien tonen, moeten de acteurs hun rug gedurende de hele voorstelling kaarsrecht houden.  Opvallend zijn echter vooral de maskers, die het hele gezicht van de acteur bedekken. Het zijn de maskers die de rollen in meer dan een opzicht een gezicht geven.  De bewegingen zijn traag en systematisch: iedere voetstap ziet er hetzelfde uit. De begeleiding bestaat uit twee trommels en een fluit. De muzikanten die de trommels bespelen maken ook geluiden om de dramatiek van het spel te ondersteunen. Dat klinkt heel vreemd in westerse oren. Daarnaast is er nog een koor van 6 acteurs die (naar ik me heb laten vertellen) de handeling bespreken en toelichten en doet daarmee nog een beetje denken aan het koor uit onze klassieken. Hun gezang doet een beetje denken aan gregoriaans gezang.

Zoals ik al schreef waren de stukken door het ontbreken van synchroonvertaling moeilijk echt te volgen. Maar ook zonder tekst is goed te zien dat het hier om een manier van theatermaken gaat die ver af staat van de onze. Hoe boeiend ik het ook vond deze voorstelling bij te wonen, ik had er moeite mee mijn hoofd erbij te houden. Ik ging naar huis met de vraag in mijn hoofd of  dat alleen een kwestie van wennen zou zijn, of dat het komt omdat de cultuur waaruit Noh voortkomt te ver van me af staat.