Ad Aerts

Het beroemde boek van George Orwell ’1984′ liet de wereld al bij zijn verschijnen in 1948 kennismaken met een maatschappij waarin alle handelingen van burgers bewaakt en geregistreerd worden. Het boek was gericht tegen het communisme en de Sovjet-Russische leider Stalin die model heeft gestaan voor de ‘Big Brother’ uit het boek. Hoewel het jaar 1984 al bijna 25 jaar achter ons ligt en de koude oorlog al is vergeten, heeft het boek maar weinig aan actualiteit ingeboet. We hebben dan ook alle reden om bezorgd te zijn, nu steeds meer informatie over ons wordt bewaard. Het besluit van de Tweede Kamer om gegevens over internetgebruik een jaar te laten bewaren is daar maar een klein onderdeel van.

Voorstanders wijzen erop dat een dergelijke registratie het bestrijden van misdaad aanzienlijk zal vereenvoudigen terwijl de gezagsgetrouwe burger toch niets te verbergen heeft. Deze argumentatie is niet alleen onzorgvuldig, maar ook onvolledig en daarmee erg gevaarlijk. Natuurlijk is het voor de gemiddelde burgers moeilijk om dit soort drogredeneringen te ontkrachten. Zij beschikken immers meestal niet over de informatie die nodig is voor een zorgvuldig onderzoek. Maar een beetje gezond verstand en de berichtgeving rondom misdaadbestrijding en privacy helpen enorm.

Het is op zijn minst twijfelachtig of het registreren van doen en laten van burgers bijdraagt tot een betere misdaadbestrijding. Overheden zijn al niet in staat om de nu al beschikbare informatie juist te interpreteren. De meest schandalige dwaling in dit opzicht is dat een grote organisatie als de Amerikaanse FBI over genoeg informatie beschikte om de WTC-ramp te voorspellen, en dat toch niet gedaan heeft. Het uitbreiden van te registreren gegevens maakt alleen maar de kans groter dat er informatie ‘gemist’ wordt.

Wat ook heel erg onderschat wordt, zijn de mogelijkheden om welke registratie dan ook te omzeilen. Ook voor de wet die door de Tweede Kamer nu is aangenomen, geldt dat het heel eenvoudig is om registratie te voorkomen. Dat geldt zeker voor mensen en organisaties die er echt belang bij hebben hun doen en laten te verbergen. Wat er uiteindelijk geregistreerd zal worden is wat de gewone burger doet, terwijl misdaad en terrorisme blijven buiten schot blijven.

Een bewering als ‘de gewone burger heeft niets te verbergen’ is om te beginnen al onvolledig. Wat namelijk ontbreekt is voor wie iemand niets te verbergen heeft. Alleen voor de overheid? Of hebben burgers nooit iets voor wie dan ook te verbergen? En voor welke overheid hebben wij niets te verbergen? De overheid van nu, of die van over twintig jaar? De geschiedenis heeft meer dan eens laten zien hoe overheden kunnen veranderen van dienstverleners voor de maatschappij tot misdadige machtsblokken. De geregistreerde gegevens worden nu misschien gebruikt voor het opsporen van criminele activiteiten, maar wie garandeert dat een toekomstige overheid die registratie niet ook gaat gebruiken om politieke en maatschappelijke tegenstanders op te sporen en te berechten?

Wat je je ook kunt afvragen is of de overheden van nu wel in staat zijn te garanderen dat de geregistreerde informatie alleen maar door bevoegden geraadpleegd kan worden. Alle informatie die wordt vastgelegd in principe ook ontsloten worden met voldoende technische kennis. Daarnaast hebben overheden in meerdere landen de afgelopen jaren herhaaldelijk laten zien hoe gemakkelijk vertrouwelijke informatie in de openbaarheid terecht kan komen. Moeten we die overheden de registratie van ons doen en laten toevertrouwen?

De extreme registratie die overheden overal in de wereld nastreven is niet effectief en gevaarlijk voor de democratie. Maar het belangrijkste argument om ervan af te zien is het menselijke grondrecht van privacy. Ik heb als mens zelf het recht te bepalen wat ik aan wie laat weten. En geen enkel ander mens, geen enkele andere organisatie heeft het recht te controle daarover op te eisen.